Cơn đau quặn thận bắt nguồn từ đâu? Ngăn ngừa thế nào? [Update 2020]

Cơn đau quặn thận khiến cho bạn gặp nhiều nỗi đau trắc trở. Có nguyên nhân cụ thể từ đâu. Cách phòng tránh cơn đau quặn thận như thế nào là đúng? Hãy cùng xem bài viết dưới đây để hiểu rõ hơn nhé!

Cơn đau quặn thận là gì?

Cơn đau Quặn Thận
Cơn đau Quặn Thận

Cơn đau quặn thận là một loại cơn đau.  Xuất hiện khi sỏi tiết niệu chặn một phần hoạt động của đường tiết niệu. Đường tiết niệu ở đây bao gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo.

Bạn có thể có sỏi ở bất kỳ vị trí nào đó có trong đường tiết niệu. Chúng hình thành khi các khoáng chất khác. Như canxi và axit uric gắn kết vào nhau trong nước tiểu. Từ đó tạo ra các tinh thể cứng. Những viên sỏi có kích thước khác nhau. Nó có thể nhỏ như một hạt cát hoặc lớn như một quả bóng golf. Khi những viên sỏi này phát triển đủ lớn, chúng có thể gây đau rất nhiều.

Đặc điểm của sỏi gây ra cơn đau

  • Sỏi thường có 1 bên. Nhưng có khi có cả 2 bên: 32/100 (Fey). 100/900 (Olsson). Sỏi có thể đơn độc nhưng cũng có thể nhiều viên (tỷ lệ 3/1).
  • Mức độ cản quang của các viên sỏi khác nhau. Do thành phần hoá học và khối lượng của các viên sỏi khác nhau. Người ta ước tính khoảng 90% sỏi thận có thể phát hiện được bằng X quang. Còn khoảng 5% – 10% không cản quang.
  • Đậm độ cản quang thường là thuần nhất. Cũng có thể có nhiều hình ảnh khác nhau. Như: sỏi có nhiều tầng, phần giữa lòng sỏi cản quang rõ nhưng xung quanh lại không cản quang, sỏi có cấu trúc hình nhẫn với tâm sáng (loại sỏi do hoại tử nhú thận).
  • Độ lớn và hình thái của sỏi rất thay đổi. Từ những viên nhỏ như hạt cát đến những viên to hình san hô đúc khuôn toàn bộ đài và bể thận.
  • Sỏi ở bể thận thường có hình bầu dục. Hình tam giác hoặc hình tam giác kết hợp với hình mỏ chim trên phim x quang

Triệu chứng của cơn đau quặn thận

Triệu Chứng Của Cơn đau Thận Do Sỏi
Triệu Chứng Của Cơn đau Thận Do Sỏi

Triệu chứng điển hình

Triệu chứng tiêu biểu của một cơn đau quặn thận do sỏi niệu quản có thể khác nhau. Nhưng hầu hết là sẽ gặp các triệu chứng sau:

  • Cơn đau đột ngột, dữ dội, bắt đầu từ vùng thắt lưng.
  • Sau đó nó lan ra phía trước theo đường dưới sườn và xuống cơ quan sinh dục ngoài.
  • Bệnh nhân phải gập người cho đỡ đau, vã mồ hôi, mặt tái đi, lo lắng, sợ hãi.
  • Có thể kèm theo nôn, buồn nôn hoặc đái máu.

Cơn đau quặn thận cấp do sỏi niệu quản có thể gây những biến chứng nặng nề. Thậm chí tử vong nếu không được điều trị đúng và kịp thời.

Cơn đau quặn thận còn được gọi là “cơn đau bão thận” đối với bệnh nhân. Vì đây là cơn đau dữ dội, xuất hiện đột ngột khi sỏi di chuyển từ thận xuống niệu quản. Gây tắc làm tăng áp lực đột ngột trong thận. Chỉ một viên sỏi nhỏ thôi mà có thể tạo nên cả một cơn đau bão táp như vậy.

Các loại thuốc giảm đau thông thường lúc này không có tác dụng. Cơn đau tăng lên dữ dội nếu uống nước. Sỏi niệu quản – nguyên nhân gây cơn đau quặn thận.

Trường hợp không điển hình:

  • Cơn đau lưng nhẹ, thoáng qua dù không dùng thuốc.
  • Nếu sỏi ở thấp gần bàng quang, bệnh nhân có thể có biểu hiện buồn đái nhiều lần. Nhưng chỉ đi được với số lượng ít hoặc không đái được
  • Đái buốt hoặc chỉ đau tức nhẹ vùng bìu hay gốc dương vật hoặc vùng môi lớn nếu ở phụ nữ.
  • Các trường hợp cơn đau quặn thận này dễ bị bỏ sót dẫn đến biến chứng, giãn thận niệu quản.

Cần lưu ý rằng ngay cả khi cơn đau quặn thận hết đau hoàn toàn. Không có nghĩa là “bệnh” đã khỏi. Bệnh cần được khẳng định có còn sỏi niệu quản hay không bằng chẩn đoán hình ảnh hoặc khi đã đái ra sỏi.

Trên thực tế, khoảng 1/2 số người có sỏi nhưng không hề đau. Đây là “sỏi im lặng ” – loại sỏi nguy hiểm nhất vì chỉ được phát hiện ở giai đoạn muộn. Đã biến chứng hoặc thận mất chức năng (thường phải cắt thận). Điều đáng chú ý là ngay cả khi đã phát hiện ra sỏi. Bệnh nhân vẫn thường không tuân theo chỉ định can thiệp ngoại khoa của bác sĩ. Vì họ nghĩ đơn giản là không đau thì không cần điều trị, dẫn đến các hậu quả nặng nề không đáng có!

Nguyên nhân của cơn đau quặn thận

Cơn đau quặn thận xảy ra khi có cơn đau bụng vùng hố thắt lưng. Tương xứng với vị trí của thận, xảy ra đột ngột, dữ dội, lăn lộn.

Do sỏi tiết niệu

Do Sỏi Niệu Quản
Do Sỏi Niệu Quản

Cơn đau quặn thận do nhiều nguyên nhân. Có thể là đơn lẻ nhưng cũng có thể là kết hợp, gặp nhiều nhất là do sỏi tiết niệu. Đặc biệt, khi sỏi thận di chuyển xuống niệu quản. Làm tắc đường tiểu, ứ đọng nước tiểu, từ đó làm tăng áp lực trong đài – bể thận. Gây tổn thương niệu quản dẫn đến cơn đau dữ dội.

Còn nguyên nhân của sỏi thận là do tích tụ các chất khoáng calci, oxalat, cystin hoặc acid uric trong nước tiểu. Các dạng sỏi tiết niệu gây bởi các chất này thường gặp ở nam giới. Hầu như có tỷ lệ cao hơn gấp 3 lần so với nữ giới. Bệnh có thể gặp ở nhiều lứa tuổi. Hay gặp nhất là tuổi trưởng thành và người cao tuổi

Do huyết khối hoặc khối u

Cơn đau quặn thận còn có thể do huyết khối trong niệu quản. Hoặc khối u chèn ép niệu quản từ bên ngoài. Điều này làm tắc cấp tính đường dẫn tiểu gây ứ nước tiểu. Căng trướng đài bể thận đột ngột, gây ra cơn đau quặn thận.

Ngoài ra, cơn đau quặn thận còn gặp trong các trường hợp:

  • Viêm thận, bể thận. Xuất huyết đài – bể thận hình thành máu tụ trong bể thận dẫn đến tắc niệu quản.
  • Hoặc do ép xe thận, lao thận, u thận (gây viêm chít hẹp quanh niệu quản)
  • Hoặc do viêm bàng quang cấp hoặc do ứ nước bể thận. Ứ mủ bể thận hoặc u sau phúc mạc chèn ép vào niệu quản hoặc u niệu quản
  • U bàng quang gây hẹp lỗ niệu quản đổ vào bàng quang… gây cơn đau quặn thận.

Các phương pháp chuẩn đoán bệnh

Chuẩn đoán lâm sàng cơn đau quặn thận

  • Đau bụng: thường là một bên đau cơn dữ dội, đau lan xuống bộ phận sinh dục ngoài nếu sỏi vùng thấp. Vị trí đau phụ thuộc vào vị trí sỏi và sự di chuyển của sỏi.
  • Đái ra máu: đại thể, vi thể hoặc có thể không có.
  • Có thể buồn nôn, nôn; đái khó, đái rắt (sỏi thấp).
  • Dấu hiệu biến chứng: ứ nước bể thận, viêm bể thận.

Các thăm dò cận lâm sàng

Chụp Xquang Chuẩn đoán Sỏi Thận
Chụp Xquang Chuẩn đoán Sỏi Thận

Chuẩn đoán hình ảnh

  • Xquang hệ tiết niệu không chuẩn bị. Có thể phát hiện sỏi cản quang, đặc biệt bệnh nhân đã có tiền sử sỏi cản quang. Không chỉ định cho phụ nữ có thai. Phụ nữ ở độ tuổi sinh đẻ cần loại trừ khả năng có thai trước khi chụp. (chậm kinh, test thai), tốt nhất là không nên chụp Xquang mà nên làm siêu âm hệ tiết niệu.
  • Siêu âm hệ tiết niệu. Lựa chọn đầu tay, tuy nhiên có thể không thấy nếu sỏi bé ở vùng thấp.
  • CT hệ tiết niệu không cản quang. Lựa chọn số 1 để xác định vị trí và kích thước cùa sỏi, có thể thay thế cho cả Xquang và siêu âm, có thể tiêm thuốc cản quang để đánh giá độ ngấm thuốc của thận.

Xét nghiệm nước tiểu

  • Xét nghiệm nước tiểu: tổng phân tích nước tiểu thấy hồng cầu, nếu không có hồng cầu niệu vẫn không loại trừ được sỏi niệu quản.

Chuẩn đoán xác định cơn đau quặn thận

Đau quặn cơn vùng mạng sườn một bên.

Siêu âm hệ tiết niệu, chụp bụng hệ tiết niệu hoặc chụp CT không cản quang hệ tiết niệu có sỏi niệu quản. Xét nghiệm nước tiểu thường có hồng cầu niệu.

Chuẩn đoán phân biệt

  • Chửa ngoài tử cung vỡ: chậm kinh, ra máu âm đạo, test thai dương tính, siêu âm xác định khối vỡ.
  • Vỡ phình động mạch chủ bụng: tăng huyết áp, đái tháo đường, khối phồng đập theo mạch, tiếng thổi,…
  • Tắc ruột cấp: nôn, bí trung đại tiện, bụng trướng, chụp Xquang bụng không chuẩn bị có mức nước – mức hơi, không đái máu.
  • Viêm ruột thừa: sốt nhẹ, không có đái máu.
  • Nhồi máu thận: cơ địa bệnh lí tắc mạch như rung nhĩ, suy tim, rối loạn mỡ máu… chụp cắt lớp có thuốc cản quang giúp chẩn đoán xác định.

Những phương pháp nào dùng để điều trị cơn đau quặn thận?

Điều trị cơn đau quặn thận thường phụ thuộc vào loại sỏi mà bệnh nhân có. Có một số loại sỏi khác nhau bao gồm:

  • Sỏi canxi là loại sỏi phổ biến nhất được tạo thành từ oxalat canxi
  • Sỏi axit uric phát triển khi axit uric tập trung trong nước tiểu
  • Sỏi cystine rất hiếm gặp, gây ra do rối loạn cystinuria
  • Sỏi struvite là loại sỏi ít gặp do một loại vi khuẩn nhất định trong đường tiết niệu

Hầu hết các viên sỏi nhỏ đều có thể di chuyển theo nước tiểu ra ngoài. Trên thực tế, có tới 80% lượng sỏi thoát ra khỏi cơ qua nước tiểu. Bác sĩ sẽ đề nghị bạn uống đủ nước và có thể kê toa thuốc giảm đau để giúp giải quyết cơn đau trong khi theo dõi sỏi đi ra ngoài.

Đối với sỏi lớn cơn đau quặn thận

Sử Dụng Dụng Cụ Nội Soi để Loại Bỏ Sỏi.
Sử Dụng Dụng Cụ Nội Soi để Loại Bỏ Sỏi.

Có một loạt các thủ thuật giúp loại bỏ sỏi lớn hơn và giảm cơn đau quặn thận, bao gồm:

  • Nội soi tán sỏi niệu quản: đây là một thủ thuật phẫu thuật xâm lấn, bác sĩ đưa một ống mỏng có gắn đèn và máy ảnh vào đường tiết niệu để xác định vị trí sỏi và loại bỏ nó.
  • Tán sỏi ngoài cơ thể (ESWL): phương pháp điều trị không xâm lấn này là quá trình nhắm âm thanh thấp vào thận để phá vỡ sỏi thành những mảnh nhỏ. Những mảnh này sau đó sẽ thoát ra ngoài qua nước tiểu.
  • Bắn sỏi thận qua da: bắn sỏi thận qua da thường được thực hiện dưới gây mê toàn thân. Đó là quá trình xâm nhập vào thận thông qua một vết cắt nhỏ ở phía sau và sử dụng một ống chiếu sáng và các dụng cụ nhỏ để loại bỏ sỏi.
  • Đặt stent: đôi khi, bác sĩ sẽ đặt một ống mỏng vào niệu quản để giúp làm giảm tắc nghẽn và thúc đẩy sỏi đi qua.
  • Phẫu thuật mở: một số viên sỏi không thể đi ra ngoài được do vậy cần phẫu thuật mở, cách này cần thời gian phục hồi lâu hơn. Các bác sĩ thường cố gắng tán nhỏ hoặc phá vỡ các viên sỏi để chúng có thể thoát ra ngoài qua nước tiểu trước khi cân nhắc phẫu thuật mở.

Đối với sỏi thận nhỏ

Điều trị cũng có thể bao gồm các loại thuốc giúp giảm các triệu chứng hoặc giảm sự tích tụ của sỏi. Những phương pháp điều trị này có thể bao gồm:

  • Thuốc kháng sinh
  • Chất chống oxy hóa
  • Corticosteroid
  • Thuốc chẹn kênh canxi
  • Ức chế chọn lọc alpha-1

Phòng ngừa bệnh sỏi thận

Phòng tránh ỏi thận
Uống nước để phòng tránh sỏi thận
  • Nên uống đủ lượng nước trong 1 ngày (2-3 lít nước/ngày).
  • Nước chanh là 1 sự lựa chọn tốt vì có thể giúp phòng ngừa sỏi axit uric cũng như oxalat canxi.
  • Sử dụng caffeine 1 cách hợp lý.
  • Thực hiện ăn nhạt, cắt giảm lượng muối.
  • Hạn chế các thực phẩm chứa nhiều dầu mỡ, cholesterol.
  • Hạn chế các sản phẩm làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận như soda, trà đá, dâu tây, các loại hạt…
  • Duy trì khối lượng cơ thể hợp lý.

Bệnh sỏi thận có diễn biến âm thầm, người mắc bệnh sỏi thận có thể không nhận ra cho tới khi đi khám.. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời thì rất có thể sẽ dẫn tới biến chứng suy thận. Do vậy việc cung cấp cá kiến thức về bệnh sỏi thận để sớm nhận biết cũng như phòng ngừa là điều quan trọng.