Dạ dày có chức năng gì? Bệnh lý liên quan và cách phòng ngừa bệnh

Dạ dày là bộ phận chủ chốt của cơ quan tiêu hóa. Là nơi tiếp nhận và xử lý trực tiếp lượng thức ăn hấp thụ vào cơ thể. Nhưng cũng là bộ phận dễ mắc bệnh lý

Vậy làm thế nào để dạ dày luôn luôn khỏe mạnh? Hãy cùng tìm hiểu các bệnh lý liên quan và cách phòng ngừa các nguyên nhân gây bệnh nhé

Vị trí của Dạ dày

Dạ dày (còn gọi là bao tử) là đoạn phình ra của ống tiêu hóa giống hình chữ J. Một tạng trong phúc mạc nằm ở tầng trên mạc treo kết tràng ngang ở vùng thượng vị. Và ô dưới hoành trái.

Phía trên nối với thực quản qua lỗ tâm vị, phía dưới nối tá tràng qua lỗ môn vị. Có chức năng dự trữ, nghiền thức ăn thấm dịch vị nhờ sự co bóp cơ trơn. Phân huỷ thức ăn nhờ hệ enzyme tiêu hóa dịch vị với độ PH phù hợp lớp niêm mạc.

Vị trí của dạ dày
Vị trí của dạ dày

Cấu tạo của dạ dày

Dạ dày liên kết phức tạp với các bộ phận khác trong khoang bụng. Được cấu tạo bởi lớp cơ chắc chắn và liên kết chặt chẽ nên có khả năng co bóp mạnh. Chứa khoảng 4,6- 5,5 lít nước gồm 5 lớp từ ngoài vào trong như các phần khác ống tiêu hóa. Thanh mạc tức là lớp phúc mạc tạng bao bọc dạ dày.

Lớp ngoài dạ dày

Tấm dưới thanh mạc.

Lớp cơ có ba lớp từ ngoài vào trong là cơ dọc, cơ vòng và cơ chéo

Tấm dưới niêm mạc.

Lớp niêm mạc chứa các tuyến của dạ dày. Các tuyến dạ dày gồm nhiều loại, tiết ra các chất khác nhau vừa có vai trò bảo vệ dạ dày .như chất nhầy, vừa có vai trò tiêu hóa như hcl như men Pepsinogene… Vừa có vai trò nội tiết hay trung gian hóa học như gastrin, histamin…hay yếu tố nội giúp hấp thụ sinh tố B12.

Cấu tạo chi tiết các bộ phận
Cấu tạo chi tiết các bộ phận

Cấu tạo chi tiết bên trong

  • Tâm vị. Chiếm diện tích khoảng 4-6 cm², có lỗ tâm vị thông với thực quản. Bộ phận này không có cơ thắt hay van mà chỉ có mô nếp niêm mạc. Chia phần thực quản và dạ dày làm 2.
  • Đáy vị. Nằm ở phía trên mặt phẳng đi qua lỗ tâm vị, chủ yếu là chứa khí.
  • Thân vị. Vùng chiếm nhiều diện tích nhất của dạ dày đảm nhiệm co bóp tiêu hóa thức ăn.
  • Môn vị: Gồm hang môn vị hình phễu tiết ra chất gastrine, ống môn vị có cơ khá phát triển.
  • Thành trước . Nằm ở vùng trên liên quan thùy gan trái, cơ hoành, qua trung gian cơ hoành liên quan phổi.
  • Thành sau. Phần này liên quan tới cơ hoành và liên quan tới các cơ quan khác. Như thận, tụy, lách, tuyến thượng thận.
  • Bờ cong vị bé. Bộ phận này có mạc nối nhỏ nối dạ dày, tá tràng và gan. Giữa hai lá của mạc nối nhỏ có vòng mạch bờ cong vị bé.
  • Bờ cong vị lớn. Là đoạn tiếp theo có mạc nối dạ dày với lách và có chứa các động mạch vị ngắn. Ở phần đoạn cuối cùng có mạc nối lớn bám. Giữa hai lá của mạc nối lớn chứa bờ cong vị lớn.
  • Ðộng mạch. Vòng mạch bờ cong vị lớn, vòng mạch bờ cong vị bé.
  • Bạch huyết của dạ dày. Các nốt bạch huyết bộ phận nằm dọc theo bờ cong vị bé.

Chức năng của dạ dày

Dạ dày có chức năng vô cùng quan trọng. Dạ dày vừa là nơi tiếp nhận lưu trữ chất dinh dưỡng của cơ thể. Đồng thời vừa là nơi chuyển hóa các chất trong thức ăn. Chức năng của dạ dày gồm 2 chức năng chính

Vị trí cụ thể của dạ dày
Vị trí cụ thể của dạ dày

Chức năng chính

  • Co bóp nghiền trộn cho thức ăn thấm acid dịch vị
  • Chuyển hóa thức ăn nhờ hệ enzyme tiêu hóa trong dịch vị.

Quá trình tiêu hóa thức ăn

  • Sau khi thức ăn được nghiền nát một phần bằng động tác nhai. Được phân hủy một phần nhỏ nhờ các men có trong nước bọt.
  • Thức ăn sẽ được đưa xuống qua một ống cơ trơn gọi là thực quản
  • Dạ dày là nơi chứa, nghiền nát, nhào trộn thức ăn với dịch vị. Cũng như hấp thu chất dinh dưỡng tuy là không đáng kể.
  • Và sau đó, chúng sẽ được đưa xuống ruột non để thực hiện công đoạn sau. Bao gồm: tiêu hóa và hấp thu cũng như đào thải.

Độ ph rất thấp của dạ dày (từ 2 đến 2,5). Không chỉ có tác dụng trong tiêu hóa mà còn có tác dụng trong phòng bệnh.
Một số bệnh nhân mắc chứng teo niêm mạc dạ dày không đủ khả năng duy trì độ ph thấp. Đây là một rào cản hóa học khá hữu hiệu để tiêu diệt các vi sinh vật gây bệnh. Nó theo thức ăn đi vào cơ thể nên sẽ dễ mắc các chứng bệnh nhiễm trùng đường ruột.

Nếu độ ph này quá thấp sẽ có tác hại gây loét dạ dày tá tràng. Đặc biệt có một loại xoắn khuẩn có tên là Helicobacter Pylori. Có vai trò cực kỳ nguy hiểm trong gây bệnh viêm loét cũng như ung thư dạ dày.

Các bệnh dạ dày thường gặp

Đau dạ dày

Đau vùng bụng trên là biểu hiện của bệnh dạ dày
Đau vùng bụng trên là biểu hiện của bệnh dạ dày

Là căn bệnh khá phổ biến nhất trong các bệnh. Chiếm khoảng 65% dân số trên toàn thế giới.

Bệnh thường đau dạ dày biểu hiện ở rất nhiều đối tượng khác nhau. Nhất là đối với những người:

  • Có chế độ ăn uống không hợp lý
  • Những người thường xuyên bận rộn
  • Người tiếp xúc với các hóa chất độc hại.
  • Ngoài ra, bệnh cũng được phát hiện nhiều ở các đối tượng thường xuyên sử dụng thức ăn cay, nóng, thức ăn chứa nhiều gia vị
  • Người hút thuốc, uống bia rượu nhiều,….

Và đây cũng được xem là những nguyên nhân tiêu biểu hình thành nên căn bệnh này ở nhiều đối tượng.

Những triệu chứng của bệnh đau thường gặp nhất như là

  • Ợ hơi, buồn nôn
  • Khó tiêu
  • Đau tức vùng thượng vị,…
  • Cơn đau thường biểu hiện rất dai dẳng.

Thường xuất hiện ngay khi đói hoặc thậm chí là sau khi ăn no. Bệnh này có thể gây biến chứng nghiêm trọng. Như xuất huyết dạ dày, ung thư dạ dày nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Bệnh viêm loét dạ dày tá tràng

Hiện tượng lớp niêm mạc bị tổn thương, xung huyết. Loét sâu do acid và pepsin kích thích được gọi là viêm loét dạ dày tá tràng.

Đây là căn bệnh cũng khá phổ biến và thường gặp phải ở những người có tiền sử mắc bệnh về dạ dày. Theo lý giải của các nhà nghiên cứu thì viêm loét được biểu hiện qua các triệu chứng hoại tử niêm mạc. Với mức độ tổn thương lớn với kích thước >=0.5cm.

Ở những vị trí viêm loét khác nhau mà bệnh sẽ được chẩn đoán và xác định với nhiều tên gọi khác. Như viêm dạ dày, loét hang vị, loét tiền môn vị, viêm loét tá tràng, viêm tâm vị,… Bệnh thường được xác định bởi nhiều nguyên nhân cụ thể như

  • Nhiễm vi khuẩn Hp.
  • Sử dụng quá nhiều bia rượu.
  • Do tác dụng phụ của các loại thuốc tây.
  • Mệt mỏi, căng thẳng.
  • Chế độ ăn uống và sinh hoạt bất thường,…
Nỗi ám ảnh đối với người mắc phảii
Nỗi ám ảnh đối với người mắc phải

Bệnh viêm hành tá tràng thường khiến người bệnh vô cùng đau đớn, khó chịu bởi các biểu hiện như

  • Đau từng cơ đột ngột
  • Đầy hơi
  • Đau tức vùng thượng vị
  • Ợ chua
  • Nóng rát
  • Chán ăn
  • Người xanh xao
  • Buồn nôn
  • Đại tiện có mùi khó chịu
  • Phân màu đen,…

Những triệu chứng này rất dễ nhầm lẫn với bệnh đau thông thường, nên hãy thăm khám để được xác định bệnh chính xác.

Trào ngược dạ dày

Theo thống kê của Bộ y tế Việt Nam, tính cho đến thời điểm này. Có khoảng 14 triệu người đang có triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản đã được thăm khám.

Thống kê này cũng đã chỉ ra căn bệnh này khá phổ biến ở vùng nông thôn. Do chất lượng đời sống chưa cao. Thực chất mà nói trào ngược dạ dày thực quản là hiện tượng thức ăn, nhũ chấp, dịch vị. Trong dạ dày bị đẩy ngược lên thực quản và gây khó chịu.

Trào ngược thực quản
Trào ngược thực quản

Trào ngược thực quản thường có biểu hiện:

  • Đau tức thượng vị
  • Nóng rát
  • Có dấu hiệu ợ chua

Tuy không gây ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng. Xét cho cùng thì trào ngược có ảnh hưởng gián tiếp đến chất lượng cuộc sống. Cũng như sức khỏe và tinh thần của người bệnh.

Xuất huyết dạ dày

Xuất huyết dạ dày là một kiểu biến chứng của bệnh viêm loét. Trong thời gian dài không được khắc phục và điều trị.

Xuất huyết dạ dày là một trong những biến chứng nguy hiểm
Xuất huyết dạ dày là một trong những biến chứng của đau dạ dày

Nguyên nhân trực tiếp là do các tác nhân thường được khuyến cáo như:

  • Sử dụng bia rượu trong thời gian dài
  • Ăn nhiều thức ăn cay nóng
  • Người thường xuyên căng thẳng
  • Có chế độ dinh dưỡng không hợp lý,…

Đây là căn bệnh gây nguy hiểm đến tính mạng do mất máu quá nhiều.

Bệnh xuất huyết dạ dày được biểu hiện bằng những triệu chứng như

  • Đau dữ dội vùng thượng vị.
  • Toát mồ hôi.
  • Bụng cứng.
  • Mặt xanh xao.
  • Nôn và đại tiện có máu.
  • Phân màu đen,…

Khi gặp phải những biểu hiện trên, người bệnh nên nhanh chóng đến bệnh viện gần nhất. Để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Nhiễm vi khuẩn Hp

Thông thường, vi khuẩn Helicobacter pylori (Hp) thường gặp phải ở lớp màng nhầy tá tràng và có thể yên vị ở trong đó.

Tuy nhiên, khi gặp phải môi trường thuận lợi như độ ph mất ổn định. Sức đề kháng của cơ thể yếu đi thì chúng sẽ phá vỡ lớp nhầy để tấn công. Vào niêm mạc và gây tổn thương.

Vi khuẩn Hp thường khu trú bên trong niêm mạc và bùng phát khi có cơ hội

Sở dĩ, căn bệnh nhiễm vi khuẩn Hp được mệnh danh là “kẻ lây lan không tiếng động”. Bởi bệnh không biểu hiện bất kỳ triệu chứng khác thường nào.

Viêm dạ dày do vi khuẩn Hp
Viêm dạ dày do vi khuẩn Hp

Thông thường, để phát hiện được vi khuẩn Hp trong dạ dày, bệnh nhân thường được chỉ định xét nghiệm.

Theo các nghiên cứu mới nhất cho thấy, có khoảng 10% dân số nhiễm virus Hp. Chỉ có khoảng 3% tỷ lệ người bệnh có biểu hiện bệnh biến chứng sang ung thư.

Ung thư dạ dày

Ung thư thực quản thường xuất hiện ở những người trên 50 tuổi. Ung thư thực quản gây ra nhiều đau đớn.

Chảy máu thực quản, người bệnh sút cân nặng, da sạm và xuất hiện nhiều vết nhăn.

Ở Việt Nam, mỗi năm có khoảng 7.000 ca ung thư. Đáng lo ngại là người bệnh thường được chẩn đoán muộn nên tỉ lệ sống thêm 3 năm là dưới 5%.

Vì vậy, khi có những triệu chứng sau thì nên nhanh chóng đến bệnh viện và thăm khám ngay:

  • Bụng luôn căng cứng.
  • Ăn uống không tiêu.
  • Có triệu chứng u trước ngực.
  • Người sụt cân nhanh nhưng không rõ nguyên nhân.
  • Chán ăn.
  • Đường tiêu hóa không tốt,…

Các biện pháp để phòng tránh đau dạ dày

Tránh mệt mỏi

Bất luận là công việc lao động chân tay hay là lao động trí óc. Nếu làm việc mệt mỏi quá độ, đều có thể khiến hệ tiêu hóa của chúng ta bị ảnh hưởng. Máu không được cung cấp đủ cho các bộ phận trong cơ thể. Các chức năng bài tiết mất cân bằng, dịch kết dính giảm và vị toan (axit hydrochloric) quá nhiều … Sẽ khiến niêm mạc bị tổn thương.

Tránh căng thẳng

Trạng thái căng thẳng, tức giận hay buồn phiền sẽ nhanh chóng được khuếch tán. Tới các cơ quan ở trong cơ thể làm ảnh hưởng đến hệ thần kinh thực vật. Gây ra hiện tượng mất cân bằng cho các chức năng hệ tiêu hóa, đường ruột.

Tinh thần căng thẳng gây áp lực lên thành mạch dạ dày
Tinh thần căng thẳng gây áp lực lên thành mạch dạ dày

Pepsin và axit hydrochloric tăng tiết khiến cho huyết quản dạ dày và các môn vị co thắt. Tầng bảo vệ niêm mạc bị tổn thương, hình thành nên bệnh viêm loét.

Không ăn tối quá no

Theo một thống kê gần đây cho thấy thì chiếm đến hơn 70% dân số không chăm chút bữa sáng. Mà thay vào đó là dồn tất cả cho bữa tối.

Vì đặc thù, sáng phải đi làm sớm nên sẽ không ăn sáng cẩn thận. Đi làm cả ngày thì bữa trưa cũng sẽ ăn qua qua. Đến buổi tối khi có thời gian hơn để đi chợ nấu nướng nên sẽ tập trung ăn nhiều vào buổi tối.

Điều này sẽ gây ảnh hưởng đến giấc ngủ, ngủ không sâu giấc, và dễ bị tăng cân. Đồng thời việc ăn đêm, hoặc ăn tối quá no còn có thể kích thích niêm mạc. Bài tiết ra quá nhiều axit hydrochloric, gây lên bệnh lý này.

Tránh no đói không đều

Khi chúng ta đói, các axit hydrochloric. Chất xúc tác sẽ ở nồng độ khá cao dẫn tới tình trạng tự tiêu hóa niêm mạc.

Ngược lại, khi chúng ta ăn quá no lại dễ gây tổn thương. Cơ chế tự bảo vệ của dạ dày vì lúc đó vỏ dạ dày sẽ nở to. Thời gian thức ăn lưu lại ở tlâu….

Chính vì thế, bạn cần phải chú ý rằng đừng bao giờ để cho dạ dày mình trống rỗng quá lâu. Khi đói cũng nhớ cần phải ăn từ từ và đừng ăn quá nhiều một lúc

Không uống cà phê, trà đặc

Cà phê và trà đặc đều có chất gây kích thích mà thông qua quá trình tiêu hóa. Gây thiếu máu cho niêm mạc  và làm hỏng chức năng bảo vệ niêm mạc. Từ đó sẽ gây ra viêm loét.

Không lạm dụng thuốc tây

Có 3 loại thuốc chủ yếu dễ gây ra thương tổn cho niêm mạc. Đó là:

  • Các loại thuốc chống viêm;
  • Hai là nhóm axit acetylsalicylic (ví dụ như thuốc Aspirin);
  • Ba là thuốc hormone (như sterol).

Vì vậy nên chúng ta hạn chế tránh sử dụng những loại thuốc này. Nếu cần thiết phải sử dụng thì nên khống chế liều lượng và liệu trình dùng thuốc. Tốt nhất là uống sau khi ăn.